شکل ۷: انتقال گیاهچه ها

اسمعیل حسین زاده، رستم گورزی و محمود شمیلی

کارشناس ارشد مکانیزاسیون کشاورزی، کارشناس مدیریت تولید کشاورزی کشت و صنعت امیرکبیر

کارشناس ارشد زراعت، مدیر تولید کشاورزی کشت و صنعت امیرکبیر

دکتری فیزیولوژی گیاهی، مدیر به‌زراعی موسسه تحقیقات و آموزش توسعه نیشکر و صنایع جانبی

مقدمه

واکاری[۱] معمولاً به عملیاتی اطلاق می‌شود که پس از پایان فصل کشت و گذشت مدت زمان مناسب از جوانه‌زنی قلمه‌های کشت شده، به‌صورت کشت مجدد در محل‌های سبز نشده مزرعه انجام می‌شود. چنانچه تعدادی فارو به‌طور کامل (یا قسمتی از مزرعه) به هر دلیل بعد از کشت سبز نشدند،‌ عملیات کشت، در این بخش از مزرعه مجدداً انجام و به‌اصطلاح واکاری خواهد شد. چند هفته پس از کشت، با رشد جوانه‌ها و ظهور آنها در سطح خاک، سطح سبز مزرعه بررسی و جاهایی‌که نیشکر سبز نشده و فاصله خالی[۲] ایجاد شده باشد،‌ مجدداً‌ به صورت دستی توسط کارگر واکاری می‌شود. بنابراین با انجام عملیات نمره‌دهی مزارع پس از پایان کشت، وضعیت سبزینگی مزارع مشخص می‌شود.  پس از ارزیابی جوانه‌‌زنی و جمع‌آوری این اطلاعات، مزارعی که نیاز به واکاری دارند، تعیین خواهد شد. یادآوری می‌شود که قبل از انجام واکاری لازم است علت عدم سبز شدن قلمه‌های نیشکر مشخص شود. چنانچه علت عدم جوانه‌زنی مربوط به لکه‌های شوری، ماندابی بودن یا عدم امکان آبیاری مناسب نقاط موردنظر باشد، تا زمان رفع چنین محدودیت‌هایی باید از کشت مجدد خودداری شود. روش‏های تأمین گیاه نیشکر[۳] برای عملیات واکاری عبارتند از: کشت قلمه، بوته کاری، گیاهچه‏های کشت بافتی، کشت نشاء از پیش جوانه زده (تک جوانه).  هدف از این مطالعه بررسی امکان تولید جوانه نیشکر به روش کشت تک جوانه در گلخانه جهت عملیات واکاری است.

مواد و روش‌ها

این مطالعه در سال زراعی ۱۳۹۴-۱۳۹۵ در کشت و صنعت امیرکبیر انجام شد. در روش کشت تک جوانه از جوانه های سالم موجود در نیشکر و جدا سازی آنها و کشت در گلدان‌های کوچک می­توان بهره جست. به این منظور با توجه به شرایط آب و هوایی و کشت تک جوانه (دمای پایین هوا) نیاز به احداث گلخانه بود (شکل۲). جهت کشت جوانه­ها از لیوان‌های یک بار مصرف استفاده شد که در انتهای آن سوراخ­هایی به منظور زهکشی تعبیه گردید. بستر مورد نیاز کشت تک جوانه شامل یک واحد فیلتر کیک و سه واحد خاک مزرعه به
همراه یک واحد ماسه بود (شکل۳).

شکل ۲: احداث گلخانه
شکل ۳: تهیه بستر مورد نیاز کشت تک جوانه

جهت تهیه جوانه، دقت کافی در خصوص سلامت جوانه انجام گرفت. جوانه های ابتدایی به علت سن بالا و پایین بودن قدرت جوانه‌زنی و جوانه‌های انتهایی به علت نارس بودن حذف گردیدند (شکل۴).

شکل ۴: تهیه قلمه

جوانه‌ها به دو روش کشت عمودی و کشت خوابیده کاشته شدند. در روش ایستاده جوانه با مقداری از ساقه برداشت گردید که این مقدار در بالای جوانه حدود ۷-۵ سانتی‌متر و در پایین آن حدود ۳-۲ سانتی­متر می‌باشد. روش خوابیده شبیه کشت مرسوم بوده و مقدار ساقه باقی­مانده از هر طرف حدود ۳-۲ سانتی­متر است (شکل ۵).

شکل ۵: کشت تک جوانه

شرایط نگه‌داری در گلخانه با توجه به شرایط دمایی بین ۳۵-۲۵ درجه سانتیگراد و رطوبت کافی حدود ۶۰-۵۵ درصد تنظیم شد. درصد جوانه‌زنی با شمارش تعداد جوانه‌های سبز شده از ابتدا تا انتهای دوره به دست آمد. این عمل بصورت صحرایی نیز برای واکاری مرسوم انجام گردید. بدین منظور به صورت تصادفی پلات‌هایی در نقاط مختلف مزرعه که واکاری انجام شده بود انتخاب و اقدام به شمارش تعداد جوانه سبز شده گردید. جهت تکمیل اندازه‌گیری درصد جوانه زنی همراه با کشت تک جوانه در گلدان، تعداد یکصد عدد جوانه در یک تاریخ در مزرعه کشت گردید تا از نظر شکل کاشت و زمان کاشت تفاوتی وجود نداشته باشد. پس از شمارش تعداد جوانه سبز شده درصد جوانه زنی از تقسیم تعداد جوانه کشت شده بر تعداد جوانه سبز شده بدست آمد. در این راستا عمق کاشت مناسب با عمق کار در روش مرسوم در نظر گرفته شد. پس از آن با ظهور اولین جوانه تا پایان کار تعداد جوانه‌ها شمارش گردید. با افزایش رشد گیاهچه‌ها و افرایش سیستم ریشه در گلدان جهت کاهش تعرق گیاه اقدام به هرس کردن برگ‌ها شد (شکل۶).

شکل ۶: نگهداری در گلخانه

انتقال گیاهچه‌ها به مزرعه پس از رفع خطر سرمازدگی از نیمه دوم اسفند صورت پذیرفت. پس از کشت گیاهچه‌ها آبیاری آن‌ها جهت استقرار در مزرعه صورت گرفت. آبیاری به روش معمول انجام شد (شکل۷).

شکل ۷: انتقال گیاهچه ها
شکل ۷: انتقال گیاهچه ها

نتایج و بحث

با توجه به روش کار گفته شده، کشت تک جوانه در تاریخ ۲۶ دیماه ۹۴ پس از احداث گلخانه‌ای با متراژ حدود ۵۰ مترمربع آغاز گردید. ارقام کشت شده شاملCP57-614 ،IRC99-01 ، SP70-1143 وCP69-1062  بود.

جدول ۴: ارقام کشت شده و محل انتقال

 بیشترین درصد جوانه‌زنی در واریته CP57-614 با ۹۹/۸۷ درصد و کمترین آن در واریته  CP69-1062 با ۷۱ درصد بود. علاوه بر تفاوت فیزیولوژیکی واریته‌های مختلف، زمان کشت و شرایط محیطی  بر میزان جوانه زنی واریته‌های مختلف تاثیر دارد. با توجه به اینکه کشت جوانه در تاریخ‌های متفاوت انجام گرفت، این امر باعث تاتیر شرایط اقلیمی از جمله سرما بر روی قدرت جوانه زنی گردید.

نتیجه گیری

عملیات واکاری در مزارع بصورت کشت مستقیم قلمه با همپوشانی صورت می­گیرد. در این روش علاوه بر سرعت پایین انجام کار (حدود ۵۰-۴۰ متر روز کارگر)، مقدار نیشکر مصرفی نیز بیشتر است. بطور مثال  با یک نیشکر ۱۵۰ سانتی­متری می­توان حدود یک متر واکاری انجام داد. لیکن اگر میانگین فاصله میانگره­ها را حدود ۱۰ سانتی متر فرض نماییم، و دو جوانه ابتدایی و سه جوانه انتهایی را حذف کنیم تعداد تک جوانه تولیدی ۱۰ عدد می­باشد که با فاصله ۴۰ سانتی­متر می­توان ۴ متر واکاری انجام داد. با توجه به کشت تک جوانه و اندازه‌گیری‌های انجام شده هر کارگر می­تواند بطور میانگین در روز  حدود ۳۵۰ عدد تک جوانه (کلیه کارها از تهیه گلدان و قلمه تا کشت در مزرعه) را  کشت کند. این میزان کار برابر ۱۴۰ متر کار واکاری بوده که در روش معمول حدود ۴۰ متر می­باشد. در واکاری به روش مرسوم با توجه به شرایط گفته شده درصد جوانه زنی حدود ۱۵-۱۰ درصد اندازه گیری شد که در روش تک جوانه با توجه به انتقال گیاهچه کامل و سالم صد در صد می‌باشد.

پیشنهادات 

  1. روش تک جوانه با هزینه کمتر و درصد جوانه‌زنی بالاتر می­تواند جایگزین مناسبی در واکاری باشد.
  2. مقدار نیشکر مصرفی در تک جوانه نسبت به واکاری معمول پایین تر بوده لذا هزینه کمتری را در بر دارد.
  3. روش تک جوانه می­تواند روش مناسبی جهت خالص سازی نیشکر باشد.
  4. با توجه به شرایط آب و هوایی روش تک جوانه می­تواند محدوده زمان واکاری را بیشتر نماید یعنی با توجه به روش تک جوانه و خزانه نمودن آن می‌توان زمان واکاری را علاوه بر پاییز و آخر زمستان تا اواخر بهار نیز انجام داد.

 

[۱] – Replant

[۲]– Gap

[۳] – Seed

Print Friendly

ارسال یک دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ممکن است دوست داشته باشید