بهمن دانایی -دبیر انجمن صنفی صنایع قند و شکر ایران
بهمن دانایی
نیشکرنیوز – صنعت قند و شکر در ایران بیش از یک سده سابقه دارد و از قدیمی‌ترین صنایع ایران به حساب می‌آید. تاریخ این صنعت استراتژیک بدون تردید یکی از خواندنی‌ترین بخش‌های تاریخ اقتصاد تاریخ معاصر ایران به حساب می‌آید. دقت در فراز و فرودهای صنعت قند و شکر ایران از روزگاری که نخستین کارخانه قند تأسیس شد تا امروز چند موضوع برجسته را در کانون توجه علاقمندان قرار می‌دهد. موضوع نخست این است که قند و شکر یکی از سیاسی‌ترین صنایع بوده و هست و از معدود فعالیت‌هایی است که در هر مقطع تاریخی می‌توان از آن نکات قابل توجه را پیدا کرد.
نکته برجسته دیگر در تاریخ صنعت قند و شکر ایران حضور نیرومند، ژرف، پردامنه و پرحجم دخالت دستگاه‌های دولتی بوده و هست. به همین دلیل است که شاید تشکیل شرکتی منحصر به قند و شکر در کنار شرکت غله ایجاد شد. دولت‌های ایران از مشروطه تا امروز به دلایل گوناگون علاقمند بوده و هستند که در کار تولید، توزیع داخلی و تجارت خارجی این محصول حاضر باشند. انحصار درازمدت نهاد دولت با دستگاه‌های گوناگون از سال‌های بلافاصله پس از مشروطه تا امروز در این صنعت موجب شده است که ویژگی‌های منحصر به فردی در صنعت قند و شکر زاد و رشد داشته باشند.
یکی از ویژگی‌های صنعت یادشده حضور کمرنگ و همراه با بیم و امیدبخش غیردولتی در تصمیم‌گیری‌ها بوده است. با توجه به تحولات کلان در اقتصاد ایران و لزوم عبور از اقتصاد دولتی و با توجه به آنچه که در قانون برنامه سوم توسعه، ضرورت آزادسازی نسبی صنعت قند و شکر مطرح شد، در حالی که قرار بود این آزادسازی تجربه شود اما دولت‌های نهم  و دهم با استناد به مسایل پرشمار و با هدف‌های پیدا و پنهان این راه را مسدود و دولت‌های یادشده در همه جزییات قند و شکر دخالت کردند. نتیجه دخالت دولت‌های نهم و دهم یکی هم این بود که تولید شکر به کمترین سطح خود رسید و واردات سهم عمده‌ای از کل مصرف را تشکیل داد. در حالی که دولت‌های یادشده هرگز نخواستند با تشکل‌های غیردولتی از جمله انجمن‌های صنفی کارفرمایان همکاری کرده و به آنها اعتماد کنند، اما وزارت جهاد کشاورزی دولت یازدهم رویکرد تازه‌ای را برگزید.
مهندس محمود حجتی که پیش از این نیز در دوره‌ای وزیر کشاورزی بود با شناخت از شرایط و توانایی‌های صنعت قند و شکر و به ویژه تجربه مناسب از همکاری با نهادهای غیردولتی، همکاری را ژرف و پردامنه کرد. نتیجه اعتماد وزیر محترم جهاد کشاورزی در دو سال اخیر تنظیم بازار شکر در موقعیت خوب – به جز اتفاق اخیر – بود. از آنجایی که انحصار طولانی‌مدت دستگاه‌های دولتی بر همه مسیر فعالیت‌های قند و شکر ذهنیت فعالیت غیردولتی را در مراحل ابتدایی نگه داشته بود، آزادسازی فعالیت‌ها و سپردن امور به بخش غیردولتی برخی نارسایی‌های ناخواسته داشت. دیوان‌سالاری قدیمی دستگاه‌های دولتی موجب شد که در ماه سپری شده شاهد برخی کمبودها شویم که البته با توجه به حسن نیت مسؤولان وزارت جهاد کشاورزی به سرعت در مسیر بهبود قرار گرفت. بخش غیردولتی امیدوار است که فعالیت‌های جدید به جایی برسد که اشتباه بوروکراسی هر سال کمتر شده و این امید چندان بالایی هم نیست.
نکته دیگری که تجربه اخیر می‌تواند به ما یادآوری کند این است که اختیارات و وظایف نهادها باید متعادل و یکپارچه باشد. واقعیت این است که در ایران به دلیل فقدان همکاری و تعامل طولانی‌مدت بخش غیردولتی و دولت کاستی‌های پرشماری دیده می‌شود که یکی از اصلی‌ترین آنها فقدان اعتماد دولت به بخش خصوصی از یک طرف و ترس از دست دادن اختیارات توسط مدیران میانی از سوی دیگر است. مدیران ارشد دولتی به ویژه مدیران سیاسی، چندین دهه است که با استناد به اینکه نمی‌توان مملکت را به دست مدیران غیردولتی داد چون آنها تجربه کافی ندارند و ممکن است دردسر درست شود از تفویض اختیارات اجتناب می‌کنند. از طرف دیگر مدیران میانی و پایین‌تر موجود در صدها دستگاه دولتی نیز بیم دارند که با تفویض اختیارات، نتوانند اقتدار گذشته را داشته باشند و در مسیر تعامل هم‌سویه نیز مانع ایجاد می‌کنند.
اکنون که دولت محترم و به ویژه وزارت جهاد کشاورزی تجربه کارآمدی از تعامل با بخش غیردولتی و تشکل‌ها را تجربه کرده است و برای اینکه ناهماهنگی احتمالی رخ ندهد بهتر است همه فعالیت‌های مرتبط با قند و شکر به جز وظایف حاکمیتی را واگذار کند. بر این اساس است که تشکل‌ها باید بتوانند در همه ارکان و اجزا و در مراحل مختلف مؤثر و دارای رای باشند. انجمن صنفی کارخانه‌های قند و شکر امیدوار است که این نهاد مؤثر واجد توانایی برای اثرگذاری در تعیین قیمت چغندر و قند و شکر شود و بتواند در باره زمان‌بندی‌ها برای واردات و توزیع داخلی سهم مؤثر، داشته باشد. در این صورت است که ناهماهنگی‌ها به حداقل و کارآمدی‌ به حداکثر می‌رسد.
Print Friendly

ارسال یک دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ممکن است دوست داشته باشید

کارگاه بین‌المللی آسیا اقیانوسیه پروبیوتیک‌ها برگزار می‌شود

نیشکرنیوز: در راستای افزایش سلامت عمومی و دانش