مقدمه

کشت نیشکر در شمال ایران از صدها سال پیش در سواحل دریای مازندران به ویژه در قسمت جنوب شرقی بابلسر و در محلی به نام بهنمیر متداول بوده است.در زبان ملی نیشکر را (لله) گویند، و در این منطقه دو نوع نیشکر وجود داشته که شامل خار لله و هندی لله بوده (خار به زبان محلی خوب و خارلله به معنی نیشکر یا نی خوب و هندی لله به نیشکر هندی گفته می شود). وجود هندی لله یا نیشکر هندی در مازندران نشان دهنده آن است که نیشکر از هندوستان به مازندران وارد شده لکن تاریخ دقیق ورود آن به این منطقه مشخص نیست.در زمان صفویه (شاه عباس) نیز قلمه نیشکر از هند به مازندران آورده شد و در مناطق مستعد بهنمیر کشت شد. کشت این گیاه در بهنمیر برای تهیه شربت و استخراج شکر سرخ و کف است که شکر سرخ حاصل از آن بیشتر جنبه خوراکی و داروئی دارد.

تاریخچه

بعد از سقوط دولت ساسانی به تدریج کشت نیشکر در ایران از بین رفت. آخرین مزارع نیشکر در خوزستان در حدود قرن پنجم هجری نابود شد توجه به نیشکر و زراعت آن در ایران تا قرن ها به فراموشی سپرده شد تا این که مجدداً از اوایل سلطنت ناصرالدین شاه و همگام با توجه به رشد صنایع مجدداً دولت در فکر توجه به کشت نیشکر در مناطق مستعد شد و نخستین منطقه ای که در این زمان در اولویت قرار گرفت منطقه قدیمی و باستانی مازندران بود که سابقه تاریخی درباره کشت این گیاه ارزشمند داشت. دولت ایران در این هنگام تصمیم گرفت که اقدامات لازم درباره کشت نیشکر و استحصال شکر از این گیاه را در مازندران آغاز کند.

تاریخچه و اهمیت کشت نیشکر در مازندران را از نوشته های مرحوم محمدحسن خان اعتمادالسلطنه می توان پی برد. او در کتاب خود در سال ۱۲۶۷ هجری قمری می نویسد: شکر مازندران را به طوری تصفیه کردند که مانند شکر هندوستان شد. همچنین اشاره کرده است که:

 

 «حاجی محمدتاجر تبریزی برحسب امر اولیای دولت علیه برای اکتساب صنعت بلورسازی، شکرسازی، ریخته گری، آهنگری و چیلانگری به پطرزبورگ رفته و مراجعت کرده و مورد تفقدات امنای دولت شدند و مقرر شد عجالتاً برای ۲ دستگاه چرخ دستی کاغذسازی که همراه آورده اند کارخانه ساخته و چرخ راه بیندازند. به محمودخان(جناب ناصرالملک) مصلحت گذار مقیم سنت پطرزبورغ نوشتند که دو دستگاه دیگر از همان چرخ کاغذسازی خریده ارسال کند و حاجی مشارالیه مازندران رفته که بنای کارخانه شکر را در آنجا بنماید و در این اوان شکر سفید مازندران آوردند که بهتر از شکر خوب هندی بود».

 

همچنین میرزاتقی خان امیرکبیر در سال ۱۲۶۸ نامه ای به میرزاجعفرخان مشیرالدوله نوشته و در آن اشاره به شکر مازندران و توجه به کشت نیشکر در خوزستان کرده است، در قسمتی از آن نامه، میرزاتقی خان با اشاره به یادآوری هایی که به شاهزاده خانلر میرزا احتشام الدوله حکمران خوزستان در مورد کشت نیشکر کرده، خطاب به میرزا جعفر خان مشیرالدوله می نویسد:

 

 «همچنین در باب عمل آوردن نیل و نیشکر به نواب معزلی الیه تأکیدات اکیده نوشته ام و قرار داده ام که اگر تخم نیشکر در آن جا نباشد بزودی بنویسند که از مازندران بفرستیم، چنانچه شکر مازندران را در همین سال اول در سفیدی و صفا به درجه شکر هندوستان رساندند و حالاخروار خروار برای فروش می آورند. آن مخدوم، نیز در آنجا تشویق و ترغیب کند که شکر و نیل هر دو را عمل آورده و به درجه کمال برسانند، به قدر یک من از شکر مازندران برای نمونه نزد آن مخدوم فرستادم که خود به رأی العین مشاهده کند، لله الحمد کارخانه آن راه افتاده و عمل رواج تمام یافته است. امیدوارم که در هر باب توجه خاطر همایون از مراقبت چاکران شوکت ابد مقرون کافی باشد».


مناطق زیر کشت نیشکر استان های مازندران و گیلان

» استان مازندران

از نظر تجاری نیشکر در طیف وسیعی از اراضی و خاک ها کشت شده است. در زمین های مسطح تا خیلی شیب دار و در خاک های آبرفتی و بنابراین مازندران می تواند جایگاه مناسبی برای کشت ارقام ویژه نیشکر باشد و از این طریق در ایجاد خودکفایی در تولید این محصول استراتژیک در کشور نقش آفرینی کند. هزینه کاشت، داشت و برداشت سالانه نیشکر برای هر هکتار بیش از ۶۰ میلیون ریال و میزان درآمدزایی آن ۲۲۰ میلیون ریال برای کشاورزان است. در مازندران بهترین نوع شکر قرمز در روستاهای چپی، ریکنده، کوتنا، پرچینک، سید ابوصالح، بشل سوادکوه، منطقه بابل کنار در روستاهای قران تالار، سید کلا، کاردرکلا، امیرکلا، درازکلا، شیردارکلا و گاوان کلا کشت تولید می شود. استان مازندران دارای ۳۰ کارگاه کوچک تبدیل و فرآوری شکر سرخ می باشد که فرایند آبگیری و استحصال شکر سرخ از نی تر در آن انجام می پذیرد.

بابلسر: نیشکر در شهر بهنمیر از شهرستان بابلسر به وسعت زیاد کشت می شود. بابلسر با ۱۵۰ هکتار سطح زیر کشت این محصول و تولید ۷۵۰ تن نیشکر در سال، بیشترین محصول استان را تولید می کند. هزینه تولید در یک هکتار زمین زیرکشت ۱۰ میلیون ریال و هزینه استحصال آن ۱۵ میلیون ریال است . متوسط درآمد ناخالص هر هکتار ۵۰ تا ۵۵ میلیون ریال است. طول دوره زمانی استحصال شکر سرخ ۳ ماه است، شکر سرخ به استانهای گلستان و گیلان صادر می شود.

 

قائمشهر: در ۷۰ هکتار از زمین های کشاورزی شهرستان قائمشهر نیشکر بعنوان محصول اصلی کشت شده است. میانگین هزینه کاشت، داشت و برداشت در یک هکتار نیشکر حدود ۶۰ میلیون ریال و درآمد حاصل از کشت این محصول در هر هکتار ۲۲۰ میلیون ریال است. هم اکنون ۱۲ کارگاه فرآوری نیشکر در شهرستان قائمشهر فعال است.

 

» استان گیلان

نیشکر در استان گیلان منحصراً در صومعه سرا کاشته می شود. همچنین در مزارع محدودی از شهرستان لنگرود و املش (روستاهای ترکه و چلارس) نیز نیشکر کاشته شده است.

صومعه سرا: در گذشته‌های نه چندان دور صومعه‌سرا ۱۰۰ هکتار اراضی داشت که در آن نیشکر تولید می‌شد و سختی تولید شکر سیاه موجب شد که در گذشته اراضی زیر کشت نیشکر به شالیزار تبدیل شوند در چهار دهه گذشته به دلیل رونق کشت برنج و زراعت درخت صنوبر، کشت نیشکر از یکصد هزار هکتار به ۱۲ هکتار کاهش یافته است. این گیاه سالها از محصولات بومی صومعه سرا به شمار می رفته و روستای ” شکرباغان ” که در ۱۱ کیلومتری شمال این شهر در کنار مرداب واقع شده از جمله روستاهایی صومعه سرا است که فقط به کشت این محصول اختصاص داشته وجه تسمیه آن هم ظاهرا به همین اساس بوده است. در سال ۱۳۹۲ حدود ۱۷ هکتار از اراضی صومعه سرا به تولید نیشکر اختصاص یافت که خوشبختانه این مقدار نسبت به سال گذشته یک هکتار افزایش یافته است.

 

املش: املش در شرق گیلان واقع است و در حال حاضر در دو روستای نرکه و چلارس از توابع بخش مرکزی این شهرستان در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۲ در سه هزار مترمربع از زمین های کشاورزی آنها نیشکر کشت شده است. پیش بینی می شود ۳۶۰ کیلوگرم شکر سیاه به ارزش ۲۴ میلیون ریال امسال از این مزارع استحصال و مقداری برای مصرف شخصی و مقداری هم برای فروش در بازار هفتگی عرضه شود.

 

لنگرود: شهرستان لنگرود قطب تولید شکر قهوه‌ای در شرق گیلان است. در لنگرود نیز در حال حاضر ۵ هکتار از اراضی شهرستان زیرکشت این محصول قرار دارد و معمولا در هر هکتار ۵ تن شکر تولید می‌شود. از گذشته‌های دور تولید شکر قهوه‌ای در لنگرود مرسوم بوده است، البته در دوره‌ای تولید این محصول بسیار کاهش یافت اما با همت کشاورزان این منطقه به خصوص در بخش‌های شلمان و دریاسر مجددا تولید شکر قهوه‌ای رونق یافته است. شکر قهوه‌ای تولید شده در شهرستان لنگرود کیفیت بسیار خوبی دارد و در حال حاضر تولید آن از روش سنتی به روش صنعتی تغییر پیدا کرده است.

Print Friendly

1 نظر

  1. سلام.. سپاس از سایت خوب شما…فقط قابل ذکر است اگر مطلبی را از جایی کپی میفرمایید حتما آدرس سایت مربوطه رو در انتهای مطلب ذکر نموده و به ان سایت لینک دهید. مطلب موجود برگرفته و چندین مطلب دیگر در سایت شما از سایت موسسه تحقیقات نیشکر می باشد که خود سایت موسسه منابع خبری موجود را در انتهای هر مطلب ذکر نموده ولی اینجا خیر. خواهشمندم توجه لازم را به این مطلب داشته باشید. سپاس و موفق باشید

ارسال یک دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ممکن است دوست داشته باشید

گامی موثر در ایجاد چرخه پاک در شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی

معاون کشاورزی شرکت کشت و صنعت نیشکر دعبل