جمعه
۲۹ دی , ۱۳۹۶
کد خبر : 30424
۹:۵۲:۴۳ - یکشنبه ۲۱ خرداد ۱۳۹۶
33 views
مرد توسعه کشاورزی و سدسازی/ نگاهی به زندگی خلیل طالقانی، وزیر کشاورزی ایران در دهه ۳۰

مرد توسعه کشاورزی و سدسازی/ نگاهی به زندگی خلیل طالقانی، وزیر کشاورزی ایران در دهه ۳۰

نیشکرنیوز: به گزارش ایانا از اتاق تهران، سرعت توسعه و ورود صنایع نوین در ۱۰۰ سال گذشته به ایران اصلا قابل مقایسه با دوران پیش از آن نیست و در این بین و در دهه‌های مختلف افرادی بوده‌اند که نقش کلیدی‌تر و اثرگذارتری داشته‌اند و به نوعی در برخی از دهه‌ها نقش موتور محرک توسعه ...

نیشکرنیوز:

به گزارش ایانا از اتاق تهران، سرعت توسعه و ورود صنایع نوین در ۱۰۰ سال گذشته به ایران اصلا قابل مقایسه با دوران پیش از آن نیست و در این بین و در دهه‌های مختلف افرادی بوده‌اند که نقش کلیدی‌تر و اثرگذارتری داشته‌اند و به نوعی در برخی از دهه‌ها نقش موتور محرک توسعه را بازی کرده‌اند، افرادی همچون خلیل طالقانی که بین دهه‌های ۳۰ تا ۵۰ کارهای بزرگی را انجام داد و در احداث طرح‌های مختلف از جمله ساخت سد کرج نقش کلیدی داشت.

خلیل طالقانی فرزند میرزا علی‌اصغر، سال ۱۲۹۴ در روستای طالقان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در تهران پشت سر گذاشت و پس از آن در سال ۱۳۱۲ توانست بورس تحصیلی انگلیس را به دست بیاورد و راهی این کشور شود و در رشته مهندسی ساختمان با گرایش سدسازی، ادامه تحصیل بدهد. او هم‌زمان با تحصیل در یک شرکت پیمانکاری هم مشغول به کار شد. با پایان یافتن دوران تحصیل در سال ۱۳۱۸ به ایران بازگشت و در دانشگاه تهران کارش را به عنوان استاد شروع کرد اما هم‌زمان با تدریس کارهای عملی هم انجام می‌داد که نقش مهمی هم در پیشرفت او داشت؛ طالقانی در سال ۱۳۲۵ با تاسیس شرکت پیمانکاری خود اولین کار مستقلش را در اهواز گرفت.

خلیل طالقانی تا سال ۱۳۲۹ درگیر فعایت‌های پیمانکاری بود ولی بعد قصد رفتن به امریکا را کرد که دیدار با دوست و هم‌کلاسی‌اش سیف‌الله معظمی (وزیر پست و تلگراف در زمان دکتر مصدق) مسیر او را تغییر داد. به پیشنهاد او با برادرش عبدالله معظمی نماینده مجلس دیدار کرد؛ در آن زمان طرح ساخت سد گلپایگان به منظور مهار رودخانه‌ها، آبیاری مزارع و تولید انرژی توسط وزارت کشاورزی در دولت به تصویب رسیده بود. خلیل طالقانی به پیشهاد معظمی به عنوان مدیر فنی سد انتخاب شد. او برای یافتن منطقه مناسب، مسافتی ۱۸ کیلومتری را با اسب پیمود و در نهایت طی ۸ ماه سد را طراحی کرد. سد سنگی ۵۱ متری که طرح آن از سوی شرکت امریکایی مهندسی طراحی و زراعت جاستین و کورتنی بررسی شد و پس از آن با اصلاحاتی مورد تایید قرار گرفت تا ساخته شود. این سد بعد از بند امیر (استان فارس) اولین سد مخزنی بود که در ایران احداث شد و در ساخت آن خلیل طالقانی نقش مهمی داشت. با ساخت این سد (به ظرفیت یک میلیون متر مکعب) که به دلیل تحریم‌های ایران بعد از ملی کردن نفت احداثش ۶ سال به طول انجامید ۵۵۰۰ هکتار اراضی منطقه قابل کشت شد. در زمان احداث این سد خلیل طالقانی علاوه بر مسئولیت احداث سد، حدود ۱۸ ماه مسئولیت اداره وزارت کشاورزی را به عنوان وزیر برعهده داشت ولی بعد به اصرار شخصی استعفا داد. البته او اواخر دولت زاهدی (دولت بعد از کودتای ۲۸ مرداد) بار دیگر به مسئولیت دولتی بازگشت و وزیر کشاورزی شد و همزمان مدیریت صندوق مشترک ایران و امریکا را که برای احداث پروژه‌های عمرانی در کشور راه‌اندازی شده بود عهده‌دار شد. طالقانی در بین سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۷ به مدت حدود ۷ سال به عنوان وزیر کشاورزی و بعد وزیر مشاور کار کرد ولی سرانجام با تصویب قانون منع مداخله وزرا در فعالیت‌های اقتصادی خصوصی، از مشاغل دولتی کنارگیری کرد. او معتقد بود که کار دولتی با روحیه‌اش همخوانی چندانی ندارد و باعث محدود شدنش می‌شود.

طرح مارشال و اصل چهار

کمی بعد از پایان جنگ جهانی دوم، جنگ سرد بین روسیه و متحدانش و امریکا و هم‌پیمانانش شکل گرفت و جهان به دو بلوک شرق و غرب تقسیم شد، در همین زمان امریکا برای همکاری بیشتر با کشورهای اروپایی و جلوگیری از نفوذ کمونیسم به خصوص در همسایگان روسیه طرحی را با عنوان مارشال تصویب کرد. براساس اصل چهارم این طرح کمک به کشورهای جهان سوم (به خصوص همسایگان روسیه) در اولویت امریکا قرار گرفت، اتفاقی که باعث شد مقامات امریکایی به مقامات ایرانی پیشنهاد کمک و همکاری برای توسعه دهند. در آن زمان که اواخر دهه ۲۰ شمسی (سال‌های ۱۳۲۸-۱۳۲۹) بود، دولت رزم‌آرا برسر کار بود و همین شد که او با امریکا توافق‌نامه‌ای را امضا کرد تا کشور از کمک‌های نظامی، فنی و سرمایه‌گذاری امریکا براساس طرح مارشال و اصل چهارم آن، برخوردار شود. براساس این توافق‌نامه برنامه‌هایی شامل مبارزه با مالاریا، آبله، درمان بیماری‌هایی مانند اسهال خونی، تیفوس، حصبه و… و بهبود وضعیت کشاورزی و تامین آب، ارتقای شرایط بهداشتی و آموزشی کشور، تاسیس کتابخانه، آزمایشگاه و… در دستور کار قرار گرفت. برای اجرای اصل چهارم طرح مارشال به نوشته کتاب «سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران» ۲۰۰ کارشناس فنی امریکایی وارد ایران شدند، ۱۰۰ مشاور ایرانی به استخدام درآمدند و ۱۰ مرکز بزرگ در شهرهایی مانند تهران، تبریز، شیراز، اصفهان، کرمان و… راه‌اندازی شد.

نخستین اقدامی که در این طرح انجام شد مبارزه با بیماری آبله از طریق واکسیناسیون ۲۱۰ هزار نفر بود. علاوه بر اینها طی ۱۷ سال اجرای این طرح ۹۲ میلیون دلار کمک فنی به ایران اختصاص یافت و کارهای مهمی انجام شد که از آن جمله می‌توان به انتقال آب شیرین از ۸۰ کیلومتری بندرعباس به این شهر، احداث تونل کوهرنگ برای آب‌رسانی به اصفهان، توسعه آموزش و پرورش و آموزش عالی در ایران و اعزام دانش‌آموزان به عنوان بورسیه به امریکا و… اشاره کرد. بخشی از این برنامه‌ها به خصوص در حوزه توسعه و کشاورزی زیرمجموعه مدیریت خلیل طالقانی بود که از سوی او همیشه با جدیت دنبال می‌شد و البته همین باعث شد که دستاوردهای مهمی در حوزه کشاورزی داشته باشد. برای مثال در ۲۰ آبان سال ۱۳۳۱ با حضور طالقانی (وزیر کشاورزی)، زنگنه (مدیرعامل سازمان برنامه)، دکتر مصدق و… جلسه‌ای برگزار شد که خروجی آن نوسازی ماشین‌آلات و تجهیزات کشاورزی ایران از طریق منابع اصل چهار بود. براساس این مصوبه قرار بود هزار دستگاه تراکتور و دیگر ماشین‌‌آلات مورد نیاز کشاورزی خریداری و در اختیار کشاورزان قرار بگیرد. البته اجرای طرح مارشال و اصل چهارم آن در کشور منتقدانی هم در بین رجال سیاسی و نمایندگان مجلس شورای ملی و سنا داشت. اما در این بین اجرای این طرح‌ها در کشور با همکاری کارشناسان امریکایی باعث رشد مدیران و مقامات کشورمان از جمله خلیل طالقانی شد. او ارتباط خوبی با ویلیام وارن مسئول اجرای اصل چهارم در ایران داشت و نزدیکی به او باعث شد تجربه‌های ارزشمندی به دست آورد و با مدیریت امریکایی و سیستم‌های اداره و فعالیت‌های آنها آشنایی کاملی پیدا کند؛ نکته‌ای که بعدها در راه‌اندازی طرح‌ها و پروژه‌های عمرانی و… از سوی خلیل طالقانی به او دید بسیار خوبی داد. به پاس خدمات اصل چهار در ایران یکی از خیابان‌های پایتخت در ۲۱ خرداد ۱۳۳۳ با حضور غلامحسین ابتهاج (شهردار وقت تهران)، ویلیام وارن (رئیس اصل چهار) و دیگر مقامات عالی به عنوان اصل چهار نام‌گذاری شد. طرح مارشال ۹ آذر ۱۳۴۶ و بعد از ۱۷ سال در ایران به پایان رسید، در طول این سال‌ها خلیل طالقانی چندسالی را به عنوان وزیر و بعد مشاور با مسئولان اصل چهار همکاری داشت.

سد امیرکبیر

یکی از موفقیت‌های مهم در دوره وزارت کشاورزی خلیل طالقانی احداث سد امیرکبیر بود که به منظور تامین آب شرب و برق تهران ساخته شد. در کتاب «سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی» نقل شده است که باتوجه به طراحی سد گلپایگان احتمالا طرح مطالعاتی سد کرج نیز برعهده او بوده است؛ البته این سد از سوی پیمانکاران امریکایی (موریسون نادسن) احداث شده است. سد کرج با ظرفیت ۲۰۵ میلیون مترمکعب اولین سد دوطاقه بتنی ایران بود که بخش مهمی از برق آن زمان تهران را نیز تامین می‌کرد. این سد در سال ۱۳۴۰ با هزینه ۵ میلیارد و ۵۲۴ میلیون ریال به پایان رسید. شاه به دلیل ساخت سد به خلیل طالقانی نشان افتخار داد.

کارخانه لاستیک‌سازی

طالقانی پس از اتمام سد گلپایگان، اولین مرکز مشاوره ایرانیان را (احتمالا در سال ۱۳۳۷) با همکاری شرکت امریکایی جاستین و کورتنی تاسیس کرد و توانست پروژه‌های بسیار موفقی را طراحی کند از جمله طرح ۶ سد و ساخت ۴ سد دیگر. همچنین او زمانی که از مسئولیت‌های دولتی استعفا داد همه وقتش را صرف فعالیت اقتصادی خصوصی کرد و اولین سرمایه‌گذاری مشترکش را با شرکای امریکایی در ۲۴ خرداد سال ۱۳۳۷ برای ساخت کارخانه لاستیک‌سازی «گودریچ» به ثبت رساند. محل کارخانه در جاده ساوه – تپه‌سفید بود و در زمینی به مساحت ۱۶۰ هزار متر مربع و زیر بنای ۲۰ هزار متر مربع راه‌اندازی شد. هدف‌گذاری برای راه‌اندازی این کارخانه که نخستین کارخانه لاستیک‌سازی کشور بود، تولید سالانه ۹۰۰ هزار حلقه رویی و ۷۰۰ هزار لاستیک تویی بود. این شرکت تا سال ۱۳۵۲ ۸۴۶ میلیون ریال سرمایه ثبتی داشت. خلیل طالقانی که از بنیان‌گذاران اصلی این شرکت بود تا سال ۱۳۵۷ سهام‌دار و رئیس هیئت مدیره این شرکت و جان فرومل مدیرعامل بود.

بانکی برای صنایع و معادن

در اواخر دهه ۳۰ دولت ایران که هدف‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه و نوسازی صنایع ایران داشت، قراردادی با یکی از بانک‌های بین‌المللی وقت به نام «توسعه و ترمیم» منعقد کرد تا با سرمایه آن بانک و تعدادی از بانک‌های اروپایی و مشارکت سرمایه‌گذاران ایرانی بتواند بانکی برای توسعه صنایع و معادن ایران تاسیس کند. براساس توافق انجام‌شده به مدت ۵ سال رؤسای ادارات بانک سهام‌داران خارجی بودند. در اولین مجمع عمومی بانک؛ هشت مدیر خارجی و هفت مدیر ایرانی به عنوان اعضای هیئت مدیره انتخاب شدند و تصویب شد که این بانک با سرمایه ۲۴۰ میلیون ریال ایران، ۱۶۰ میلیون ریال سرمایه‌گذاران خارجی و وام ۶۰۰ میلیون ریالی و بدون بهره بانک مرکزی آغاز به کار کند. در نیمه مهر ۱۳۳۸ خلیل طالقانی که عضو هیئت مدیره این بانک بود در جریان برگزاری جلسه هیئت مدیره به عنوان رئیس هیئت مدیره انتخاب شد و به مدت ۴ سال این مسئولیت را برعهده داشت.

تاسیس کارخانه کاغذ پارس

از دیگر فعالیت‌های صنعتی طالقانی، همکاری در تاسیس کارخانه کاغذ پارس در هفت‌تپه (کیلومتر ۱۵ جاده خرمشهر- تهران) بود. بانک توسعه صنعت و معدن در سال ۱۳۴۷ تصمیم گرفت اولین کارخانه تولید کاغذ در ایران را تاسیس کند. هدف از احداث این کارخانه تولید کاغذهای تحریر و چاپ‌های ۵۰ تا ۲۰۰ گرمی بود. پرسنل آن ۸۱۰ نفر بودند که در سه شیفت کاری، سالانه ۳۵ هزار تن محصول تولید می‌کردند. زیربنای کارخانه ۴۰ هزار متر مربع و سرمایه اولیه آن یک میلیارد و ۸۱۲ میلیون ریال بود و کارخانه در اسفند ۱۳۴۹ به بهره‌برداری رسید. در سال ۱۳۵۲ خلیل طالقانی، علینقی فرمانفرمایان و پیروز نقی‌نیا از اعضای هیئت مدیره بودند. مهندس ملک‌زاده مدیرعامل و طالقانی رئیس هیئت مدیره و سهام‌دار کارخانه بود. این کارخانه بنا بر روایت طالقانی، با داشتن ۱۰ میلیون دلار دارایی چهارمین شرکت بزرگ صنعتی در ایران بود.

طالقانی با مشارکت خارجی‌ها شرکت ایران کالیفرنیا را در زمینی به مساحت ۱۰ هزار هکتار در خوزستان تاسیس کرد. این شرکت در زمینه کشت و صنعت فعالیت می‌کرد. همچنین طالقانی شرکت «مانم» (اولین شرکت مهندسان مشاور ایران) را برای مشاوره در زمینه مطالعات نفت و گاز تاسیس کرد. در این شرکت مهندسان برجسته‌ای فعالیت داشتند.

در سال ۱۳۴۱ با همکاری مردم محلی و خلیل طالقانی در ده اوانک (روستای زادگاهش) اقدام به احداث نهر آب کرد. این نهر، آب رودخانه شاهرود (اطراف طالقان) را از طریق اراضی ده سفنجانی و ده کرود به اوانک می‌رساند و زمین‌های زراعی از آن سیراب می‌شد. علاوه براین خلیل طالقانی که علاقه بسیاری به تاریخ ایران داشت، به پروژه پژوهش‌های باستان‌شناسی سد درودزن (داریوش) فارس نیز کمک کرد. این سد در سال ۱۳۴۵ در حال احداث بود و با اجرای آن بخشی از زمین‌های باستانی و تاریخی ایران و دشت مردوشت به زیر آب می‌رفت، این‌گونه بود که تیمی از باستان‌شناسان داخلی و خارجی (۱۹ خارجی و ۶ ایرانی) به سرپرستی دکتر ماری بی نیکول امریکایی کار مطالعات باستان‌شناختی را در این منطقه برای نجات محوطه‌های باستانی، به مدت ۸ ماه، انجام دادند و بخشی از هزینه این طرح را دانشگاه شیراز و بخشی دیگر را شرکت خلیل طالقانی پرداخت کرد. بعد از پیروزی انقلاب خلیل طالقانی از ایران رفت و در سال ۱۳۷۱ درگذشت.

  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

گزارش تصویری

آخرین اخبار

تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب
css.php