شنبه
۲۷ آبان , ۱۳۹۶
کد خبر : 27578
۱۳:۴۲:۱۹ - دوشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۶
63 views
پیشرفت اقتصادی و حفظ محیط زیست با اجرای توسعه پایدار

پیشرفت اقتصادی و حفظ محیط زیست با اجرای توسعه پایدار

نویسنده : دکتر مریم محمدی روزبهانی، استادیار گروه آلودگی های محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز نیشکرنیوز:امروزه با وجود آلودگی های محیط زیست در بخش های مختلف زیست بوم از جمله هواسپهر، رودخانه ها، سواحل، خاک و حتی انتقال آلاینده های شیمیایی و سمی به محصولات خوراکی،انسان بیش از پیش در مورد محیط زندگی خود ...

نویسنده : دکتر مریم محمدی روزبهانی، استادیار گروه آلودگی های محیط زیست دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز

نیشکرنیوز:امروزه با وجود آلودگی های محیط زیست در بخش های مختلف زیست بوم از جمله هواسپهر، رودخانه ها، سواحل، خاک و حتی انتقال آلاینده های شیمیایی و سمی به محصولات خوراکی،انسان بیش از پیش در مورد محیط زندگی خود احساس خطر می کند. قطعا از دیرباز مشکلاتی در محیط زیست وجود داشته است اما نوع مشکل و شکل آن از زمان های پیش تا کنون تفاوت بسیار نموده است. امروزه از مشکلات جدی محیط زیست انباشت آلاینده ها در میزانی بیش از تحمل و ظرفیت اکوسیستم هاست.
با مطالعه ای در میزان آلودگی کشورهای مختلف مشخص می گردد میزان تولید منابع آلاینده در بخش های مختلف اکوسیستم در کشورهای پیشرفته بسیار زیاد است. چرا که ارتباط تنگاتنگی بین پیشرفت صنعت و تکنولوژی و تولید آلودگی وجود دارد. اما شواهد نشان می دهند با وجود پیشرفت بالای تکنولوژی و صنعت در جوامع پیشرفته میزان انتشار آلاینده ها در این کشورها بسیار کمتر از کشورهای در حال توسعه است. در صورت عدم پیشرفت صنایع در یک کشور، کشور به تدریج فقیر خواهد شد.با فقر و توسعه فقر نمی توان پیشرفت کرد و نمی توان راه حل کاهش آلاینده ها را در عدم توسعه صنایع دانست. اما می توان توسعه ای داشت که جنبه های محیط زیستی را در خود جای دهد و آن توسعه پایدار است. برای جلوگیری از نابودی محیط زیست، همه انسانها در هر سطحی و همه تصمیم گیران در ابعاد مختاف جهانی، ملی و محلی باید این واقعیت مهم را دریابند که پیشرفت و توسعه باید روندی پایدار داشته باشد که از نتیجه آن نه تنها نسل های حاضر بلکه نسلهای آینده نیز بهره مند شوند.
در کشور ایران حتی با اینکه روند توسعه صنعتی از بسیاری از کشورهای دیگر جهان کمتر است اما مشکلات زیست محیطی بسیاری چون کاهش جنگلها، بیابان زدایی، فرسایش خاک، آلودگی آب، آلودگی هوا، انقراض برخی موجودات، مشکلات مربوط به مواد زاید جامد و… وجود دارد و روزبه روز توان تحمل اکوسیستم ها در مقابل بار مشکلات محیط زیست کمتر و کمتر می شود. با پیدایش و افزایش مشکلات زیست محیطی، چه در کشورهای صنعتی و چه در کشورهای درحال توسعه از اوایل دهه ۱۹۶۰ دانشمندان را بر آن داشت که به فکر چاره ای برای وضعیت ایجاد شده باشند.
در سال ۱۹۸۷ گزارشی تحت عنوان «آینده مشترک ما» از جانب کمیسیون برانت لند منتشرشد و مفهوم توسعه پایدار در بحثهای مربوط به محیط زیست در مقابل توسعه در کانون توجه واقع شد. توسعه پایدار در سال ۱۹۸۰ مورد پذیرش اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت قرار گرفت. توسعه پایدار در آن زمان تأثیری بسیار کمی بر طرز تفکر و بینش دولتها و مؤسسات کمک رسان برجای گذاشت. مفهوم توسعه پایدار فقط به عنوان ابزاری برای حمایت محیط زیست مطرح گردید و به صورت عملی تاثیر چشم گیری در حفظ محیط زیست نداشت.
در سال ۱۹۹۲ بزرگترین کنفرانس محیط زیست و توسعه، با عنوان «سران زمین» و با شرکت هیات های نمایندگی ۱۸۰ کشور در ریودوژانیرو کشور برزیل تشکیل گردید.
از نتایج کنفرانس ریو تصویب دو معاهده مهم بین المللی به نامهای کنوانسیون تغییرات آب و هوا و کنوانسیون تنوع زیستی است که هدف کنوانسیون اول جلوگیری از تغییرات غیرعادی اقلیم و گرم شدن فاجعه بار کره زمین و هدف کنوانسیون دوم جلوگیری از نابودی منابع طبیعی و گونه های جانوری و گیاهی روی زمین که حیات انسان وابسته به آنهاست، می باشد.
در اجلاس سران زمین، براساس توافق سران کشورهای صنعتی و غیرصنعتی در مورد روند توسعه کشورهای عقب مانده و نیز زدودن آلاینده هایی که حاصل کار کشورهای صنعتی است، منشوری با نام «دستور کار ۲۱» یا «منشور زمین» انتشار یافت. دستور کار ٢١ یک راهکار عملی برای اجرای توسعه پایدار است و در واقع استراتژی های آینده بشر (درقرن ۲۱) را برای توسعه و محیط زیست تبیین کرده است. در کشور ایران نیز با تصویب شورای عالی محیط زیست از شهریور سال ۱۳۷۲ کمیسیون توسعه پایدار با حضور نمایندگان سازمانهای دولتی و غیردولتی تشکیل شده و یکی از وظایف مهم آن برنامه ریزی و تعیین سیاست و ارائه پیشنهادهای لازم در خصوص اجرای دستور کار ۲۱ است.

[highlight] یک گام مهم در کمک به توسعه پایدار، شناخت مسایلی است که باعث به هم خوردن نظم و اختلال در عملکرد طبیعت می گردند. [/highlight]

در صورتی که ما انسان ها بتوانیم دانش های کاربردی در توسعه پایدار را به کار ببریم و با وجود پیشرفت صنایع از تخریب محیط زیست جلوگیری کنیم ، شاید مهم ترین وظیفه خود را انجام داده ایم. در اکثر کشورهای صنعتی پای بندی به مسایل محیط زیست فقط محدود به نوشتن توافقنامه ها شده است.
بعد از امضای توافقنامه ریودوژانیرو، توافقنامه “کیوتو” میان کشورهای صنعتی و کشورهای در حال توسعه به امضاء رسید و براساس آن، کشورها متعهد شدند مواد سمی شان را در سالهای ۲۰۱۳-۲۰۰۰ به مقدار ۸ درصد کاهش دهند. در آن توافقنامه ها متعهد شدند که هر سال یک میلیارد دلار به کشورهای درحال توسعه پرداخت کنند. اما ایالات متحده در سال ۲۰۰۱ از پذیرش توافقنامه کیوتو امتناع کرد و نیز کشورهای اروپای شرقی آن را نپذیرفتند؛ از اینرو، کشورهای اروپای غربی متعهد شدند که از سال ۲۰۰۵ هر سال۴۱۰ میلیون دلار از این بابت بپردازند. کانادا و ژاپن نیز خود را پای بند توافقنامه کیوتو می دانند؛ البته گویا زیربار تعهدمالی مشخص برای توسعه پایدار کشورهای درحال توسعه نمی روند. پس از آن در گردهمایی ژوهانسبورگ دگرگونی های شرایط آب و هوایی بررسی شد و دستاورد این گردهمایی نیز فقط صدور یک توافقنامه بوده است. حفظ کیفیت محیط زیست و ذخیره منابع طبیعی به منزله شالوده و اساس تأمین سلامت و رفاه تمامی انسانهاست. افزایش قابلیت و ظرفیت افراد و مؤسسات برای مشارکت مؤثر در این فرآیند های مرتبط با حفظ محیط زیست وظیفه اولیه و اساسی توسعه پایدار است. با پیشرفت صنایع و تکنولوژی، بستگی به نوع صنعت مربوطه بار آلودگی در هوا، اکوسیستم های آبی و خاک به تدریج افزایش خواهد یافت. ولی در صورتی که دستور کار ۲۱ همراه صنایع مربوطه باشد می توان با مدیریت درست آلاینده ها در هر بخش از ورود آلودگی ها به محیط زیست جلوگیری ویا آنها را کنترل نمود.
صنایع مختلف با توجه به ایجاد آلودگی های خطرناک در محیط زیست باید نسبت به جلوگیری از ورود آنها به محیط زیست اقدام نمایند. آلودگی هوا امروز برای همه افراد واژه ای آشناست و کمتر کسی است که آن را نشناسد.
آلودگی آب نیز از موارد مهم ایجاد شده به وسیله صنایع است. این آلودگی طبق آمار بیش از ۵۰% حجم کل آلوده کننده ها و مواد سمی ناشی از وجود صنایع می باشد. جای تاسف است که در حال حاضر هزاران واحد تولیدی مواد موجود در پساب خود را که اکثراً شدیداً سمی می باشند، در رودخانه، دریاچه ها و اقیانوس ها، رها می کنند. حتی آب گرم رها شده توسط نیروگاه ها و کارخانه ها نیز مورد دیگری است که سبب افزایش درجه حرارت آب ها شده و این امر باعث تغییر سطح اکسیژن جذب شده توسط آب می شود و باعث تغییر کل اکوسیستم خواهد شد.
ولی در این میان نیز صنایعی وجود دارند که پساب های صنعتی را تصفیه نموده و پس از اطمینان از میزان پارامترهای آلاینده در حد استانداردهای سازمان محیط زیست آن را رهاسازی می نمایند. در عصر حاضر با وجود بحث کم آبی و تشدید آن در آینده در صورتی که پساب های صنایع تا حد مجاز سازمان محیط زیست مورد تصفیه قرار گیرند حتی شاید بتوانند در راستای کمک به کاهش منابع آبی در اکوسیستم های آبی و حتی آبیاری مزارع مورد استفاده قرار گیرند.
با توجه به سکونت اینجانب در استان خودستان و کلان شهر اهواز به نمونه ای از صنایع شاخص و همگام بودن یا عدم آن با توسعه پایدار اشاره می کنم.
یکی از صنایع مهم در اهواز صنعت فولاد است. با توجه به نتایج پژوهش های اینجانب مشخص شده است که در حال حاضر صنایع فولاد در استان خوزستان باعث ورود بسیاری از فلزات سنگین و سمی علاوه بر گازهای آلاینده ای چون ۲So، NOx، ۲COو … در هوا می گردد. این گازهای آلاینده مسبب ایجاد باران های اسیدی و آلودگی هوای شهری و ایجاد مخاطرات بسیار برای سلامتی افراد بخصوص در فصول سرد سال می شوند. همچنین فلزات سنگین منتشر شده باعث خطرات جدی از جمله ورود به زنجیره غذایی و ورود به بافت گیاهان، موجودات زنده و در نهایت انسان خواهد شد. تمامی موارد ذکر شده با توجه به نزدیک بودن صنعت مربوطه به شهر اهواز خطرات مربوطه را چندین برابر می کند. کاملا مشخص است که فعالیت چنین صنعتی در حال حاضر در راستای توسعه پایدار نمی باشد و این صنعت بار بالایی از آلودگی را در هوا، آب و خاک وارد می کند. نتایج تحقیقات اینجانب بر روی برگ گونه های درختی و درختچه ای اطراف مجتمع فولاد و تجمع بالای فلزات سنگین در آنها موید این مطلب است. این فلزات به دلیل دارا بودن خاصیت تجمع بیولوژیکی قابلیت ورود به زنجیره غذایی را داشته وبرای سلامتی انسان بسیار خطرناک می باشند. برای نزدیک نمودن توسعه چنین صنعتی به توسعه پایدار باید عجله نمود چرا که خروجی چنین صنعتی نسبت به صنایع دیگر از نظر میزان اثرگذاری و خطرناکی در اولویت است.
همچنین یکی از صنایع مهم دیگر در اهواز شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی آن می باشد.
این شرکت دارای هفت طرح و کارخانه تولید شکر در اطراف اهواز می باشد که در زمان تولید هر واحد روزانه ۷۲۰متر مکعب پساب با بار آلودگی بالا تولید می کند. از جمله اقدامات بسیار مهم این شرکت در راستای توسعه پایدار راه اندازی سیستم های تصفیه پساب می باشد. بر اساس نتایج آنالیز و پژوهش های اینجانب مشخص گردیده است که علی رغم تفکر عمومی مبنی بر آلوده نمودن محیط زیست توسط پساب های نیشکری، این پساب ها پس از تصفیه آبی ،مطابق با استاندارهای محیط زیست به محیط تخلیه می نمایند که حتی تاثیر مثبت در احیای تالاب بین المللی شادگان با توجه به بحران کم آبی را دارا می باشد. نتایج تحقیقات اینجانب در سال ١٣٩۵ پس از اندازه گیری ١٢ پارامتر کیفی آب در محل خروجی پساب های تصفیه شده سه کارخانه نیشکر که به تالاب بین المللی شادگان منتهی می گردد نشان داد میزان پارامترهای شاخص آلودگی آب مانند BOD , COD در محل تخلیه پساب ها در حد مجاز سازمان محیط زیست می باشند. همچنین اندازه گیری این پارامترها در داخل تالاب شادگان نشان از بالا بودن مقادیر در تالاب دارد. چراکه فاضلاب های روستایی بدون هیچ گونه تصفیه وارد تالاب می گردند ، همچنین پساب صنایع فولاد و پرورش ماهی نیز وارد تالاب مذکور می گردد که تعیین علت دقیق مساله نیازمند تحقیقات بیشتر می باشد.
جهان امروز بر پایه علم و دانش است. با انجام ازمایشات دقیق از پارامترهای آلاینده با تکرار و تواتر لازم می توان علت بسیاری مشکلات زیست محیطی را پیدا نمود و با دلیل و مدرک در جهت رفع آن اقدام نمود. اما باید بدانیم هیچ گاه نباید بدون مدرک علمی مستند صنعت مشخصی را نیز متهم نمود، چرا که شاید این اتهام باعث شود عامل اصلی آلاینده را در نظر نگرفته و در این میان محیط زیستمان را از دست دهیم.
در نهایت می توان گفت رفاه و شرایط اقتصادی مطلوب حق تمامی انسان ها است، اما این شرایط باید درکنار توسعه پایدار برقرار گردد. اگر ارزش محیط زیست را درک کنیم، با قطعیت خواهیم گفت شرط اصلی تامین همه منابع تجدیدشونده از آب وهوا، غذا تا گیاهان و جانوران و حتی خود ما و سلامت ما داشتن محیط زیست سالم است. شکی نیست که توسعه بشر و پیشرفت های صنعتی و پزشکی کمک فراوانی به انسان ها نموده است اما باید یاد بگیریم که فن آوری ها را هماهنگ با محیط زیست پیش ببریم. مثلا در مهار آفات سعی بر استفاده از روش های سالم تر باشد، به طوری که مهار طبیعی و زیست شناختی را جایگزین مصرف سموم شیمیایی کنیم. چنین روشی در صنایع توسعه نیشکر نیز انجام می گیرد.مانند تولید زنبورتلنموس،تله های نوری،وخاک ورزی در جهت مصرف نمودن سموم آفت کش ها و کاهش علف کش ها. در حقیقت انتخاب راه امروز ما به یکی از دو جهت منجر می شود: می توان به سمت آینده ای حرکت کرد که درآن زندگی انسان ها هماهنگ با محیط است و منابع تجدیدشونده باقی می مانند، یا اینکه به شیوه ای عمل نمود که سرزمین را آلوده و فقیر، تهی از منابع، خاک و سایر منابع نماییم. انتخاب ما بستگی به آگاهی و ارزشهای ما دارد.
شاید اشاره ای به مبحث” اخلاق زمین” در این زمینه خالی از لطف نباشد. اخلاق زمین را آلدولیوپولد در سال ۱۹۴۹ مطرح کرد. در بیان این مفهوم به حقوق همه ی منابع از جمله گیاهان، جانوران و منابع طبیعی به تداوم حیات تاکید می ورزد. این اخلاق نقش انسان را به طور موثرازفاتح زمین به شهروند و محافظ محیط تغییر می دهد. لازمه ی این نقش جدید آن است که زمین را به چشمی بنگریم که درخور احترام و عشق است نه صرفا یک کالای اقتصادی که بایدآن را مصرف کرد و دور ریخت. اخلاق زمین، انسان را در مقام کارگذار طبیعت می بیند و برای او در پایداری طبیعت برای خود و نسل های آینده اش مسوولیت قایل است.

  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

گزارش تصویری

آخرین اخبار

تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب تابناك وب
css.php